Johan is een 32-jarige civiel ingenieur die nu 4 jaar werkt bij een groot bureau. Hij is verantwoordelijk voor een groot deel van de klantcontacten. Het is een leuke en uitdagende, maar ook drukke baan. Het werk trekt aan; zonder heel veel moeite verkoopt hij het ene na het andere project aan zijn klanten. Dat vind ie erg tof.

Toch ging het een paar maanden geleden mis. Door de druk, spanningen in zijn relatie en een ‘aantal zaken’ die hij aan het verwerken is kreeg hij last van paniekaanvallen. Nu voelt hij constant druk op de keel en in de hartstreek, heeft last van trillingen, transpireren, koude handen en soms het gevoel dat ie gek wordt. Hij verliest bij tijd en wijle de controle over zichzelf en dat is hij helemaal niet gewend. Werken ging niet meer; hij heeft zich ziek gemeld met ‘burnout’. Het frustreert hem in hoge mate dat hij niet opgewassen blijkt tegen deze werkdruk.

Hij kwam in eerste instantie bij een psycholoog, maar dat vond hij toch te vaag. Hij voelt zich weliswaar heel vaak angstig, maar hij heeft gelezen dat dát bij een burnout hoort. Hij is overgestapt naar een speciale burnout-coach die door z’n werk betaald wordt. Omdat het gespannen gevoel zo aanhoud, onder meer in zijn schouders,  gaat hij wel naar de fysiotherapeut die de psycholoog hem genoemd had. Die zou iets doen met metingen.

En daar zitten we dan.

Hij vertelt over z’n paniekaanvallen alsof het hem overkomt als een koortsaanval. Als iets waar hij niets mee te maken heeft en dat, net als koorts, bestreden moet worden.  Hij geeft wel toe dat er sprake is van ‘emoties’, maar dan zonder enige bijpassende mimiek. Met de b.o.-coach praat hij over z’n werk en doet hij running-therapie.

Na z’n verhaal besluit ik het eerste deel van het stressprofiel te doen, dat bij mij bestaat uit het meten van adem- en hartslag in rust. Dat doe ik dan in vier fases, waarbij hij zwijgend in een stoel moet zitten terwijl hij:

  1. iets neutraals aan het lezen is (2 min)
  2. met z'n ogen dicht zit (1 min)
  3. met z'n ogen dicht op z'n adem let (met de opdracht deze niet te veranderen; 1 min)
  4. rustiger en dieper ademt, waarbij het uitademen langer duurt als het inademen (1 min)

We zien een duidelijk patroon. Als hij aan het lezen is ademt hij bijna 20 keer per minuut in- en uit. De hartslag heeft een geringe onregelmatigheid rond de 80 per minuut, met een aantal uitschieters (overslaande hartslag). Als hij stopt met lezen en z’n ogen dicht doet dan wordt de adem iéts rustiger en verdwijnen de uitschieters in de hartslag (die nog wel gering onregelmatig is). Als hij op z’n adem gaat letten dan wordt de adem een stuk langzamer en de onregelmatigheid in z’n hartslag iets groter[1], maar als hij -weliswaar tegen z’n gevoel in- echt veel rustiger gaat ademen schiet de variatie in de hartslag omhoog met een adem van 6 keer per minuut. De hartslag bereikt ook veel lagere waardes (tot onder de 60).

 

JohanKenmerkend beeld van iemand met hyperventilatie/overspanning (niet van genoemde persoon). Blauwe lijn is adem. Laatste fase is bewust, rustig ademen

 

Als ingenieur snapt Johan wel dat dit laatste beeld gunstiger en meer herstellend is. En hij kan dus door rustiger te ademen z’n hartslag verbeteren. Er is een relatie tussen z’n vooralsnog onbewuste lichaamsspanningen en een ontspannen manier van ademen. Zelfs al moet hij deze ontspanning ‘forceren’. Hij scoort ook flink positief op de hyperventilatie-vragenlijst.

Johan gaat, mede door dit inzicht, veel meer aan lichaamswerk doen als alleen hardlopen.  Hij begint aan yoga en gaat de lichaamssignalen veel meer koppelen aan de ervaringen of gedachtes die hij heeft. De spanningen escaleren veel minder tot angstaanvallen; het zijn immers processen die hij kan beïnvloeden.

Hij gaat ook weer terug naar de psycholoog. Uiteindelijk blijkt z’n onveilige jeugd (alcoholmisbruik bij één van z’n ouders) in belangrijke mate verantwoordelijk voor z’n 'emoties' en de daarbijhorende basale fysieke onrust en was het werk alleen maar een extra aanjager van deze onrust. Met z’n werk komt hij een wat rustiger schema overeen, zodat hij weer kan opbouwen.

Jip Driehuizen

[1] Een goede hartslagvariatie kenmerkt zich door veel dynamiek en een samenhang met de ademhaling. U kunt elders of op een ander moment meer lezen over de HRV (heart rate variability) ofwel de RSA (repiratoire sinusaritmie) en hartcoherentie. B.v. in ‘Het Brein als medicijn’ van Servan-Schreiber. Zie ook https://www.youtube.com/watch?v=P3zPgmJ1c-8

 

Over- en ondergevoeligheid, pijn en het centrale zenuwstelsel

De biofeedbackvereniging is er trots op dr. Ben van Cranenburgh bereid te hebben gevonden om een lezing te geven over ‘over– en ondergevoeligheid, pijn en het zenuwstelsel’. Ben van Cranenbrugh is de grondlegger van het Instituut voor Toegepaste Neurowetenschappen (ITON), waar we dit jaar te gast zijn voor het symposium. In zijn lezing zal Ben van Cranenburgh ingaan op het plastische brein: over de ’veranderbaarheid’ ervan. Dit is de basis voor alle leerprocessen, dus ook voor de biofeedback. Daarnaast zal hij zich toespitsen op chronische pijn: het sensitisatiemodel, neurale reorganisatie en het terugdringen van sensitisatie.

Ter inleiding op de lezing van Ben van Cranenburgh zullen Pieter Holtland en Jorn Hogeweg iets vertellen over verstoringen in het lichaamsschema.

Beweging kan niet los gezien worden van cognitie, emotie en hersenprocessen. In vervolg op de voorgaande bijdragen zal Annette Booiman ingaan op de invloed van bewegen op burnout en hoe biofeedback daarbij kan worden ingezet.

Erik van Beuningen heeft een stresstest ontwikkeld, de ANS-test (Autonome Nervous System Test). In deze test wordt HartRitmeVariabiliteit, Huidgeleiding, Temperatuur, Spierspanning en EEG gemeten. Hij legt uit wat de test inhoudt, wat er te zien is op de ‘normale’ biofeedbackparameters en wat er gebeurt met de EEG-variabelen bij afname van de ANS-test.

Tot slot  geeft Andrew Olszewski in het Engels een lezing over Functional Rehabilitation in Virtual Reality.  Hij gebruikt biofeedback op twee manieren: om bewegen te stimuleren (als onderdeel van een game) en pure (medische) biofeedback.

Programma

 

9.30 uur              Ontvangst

 

10.00 uur             Inleiding door Pieter Holtland en Jorn Hogeweg, voorzitter en penningmeester a.i. Biofeedback                                   Vereniging Nederland

 

10.30 uur             Overgevoeligheid en ondergevoeligheid en pijn

 

                          Dr. Ben van Cranenburgh, neurowetenschapper

 

11.15 uur             Koffiepauze

 

11.30 uur             Vervolg overgevoeligheid en ondergevoeligheid en pijn

 

                            Dr. Ben van Cranenburgh

 

12.15 uur             Bewegen en Burnout

 

                            Mw. Annette Booiman, Oefentherapeut Mensendieck, biofeedback thera- peut (BCIA)

 

13.00 uur              Lunch

 

14.00 uur              Stressprofiel gecombineerd met EEG

 

                             Erik van Beuningen, biologisch psycholoog

 

15.15 uur              Funcional Rehabilitation in Virtual Reality

 

                             Andrew Olszewski

 

16.00 uur               Afsluiting

 

 

Praktische informatie

 

Datum:            13 februari 2016

 

Locatie:            ITON, Leliestraat 7C, 2011 BL Haarlem

 

Kosten:            Voor leden BVN 50,- en  niet leden 110,-

 

                            Dit is inclusief lunch en koffie/thee tijdens de pauzes

 

Aanmelding     Bij het secretariaat: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  onder vermelding van naam, adres,                                 telefoonnummer

 

                          U kunt zich inschrijven tot 8 februari 2016

 

                          Bij afmelding na 8 februari is men het gehele bedrag verschuldigd.

 

Plaatsing          Op volgorde van betaling op rek.nr.NL59ABNA0523427115 t.n.v.

 

                          Penningmeester Biofeedback Vereniging Nederland te Vianen.

 

Registratie        BCIA registratie: worden aangevraagd.

 

                          Registratiepunten voor BVN: 6

Informatie over de sprekers

Dr. Ben van Cranenburgh

Ben van Cranenburgh werd in 1945 geboren in Haarlem. Hij was de 2e van 9 kinderen. 
Zijn vader enBen  moeder waren beide advocaat. Hij doorliep de Montessori Basisschool en daarna het Gymnasium (beta) 
van het (nu opgeheven) Triniteitslyceum in Haarlem. Hij studeerde geneeskunde aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam en was daar 3 jaar lang tevens kandidaat-assistent bij het fysiologie-onderwijs. Daar deed hij zijn eerste onderwijservaringen op: practicum zintuigen, hart en circulatie, inspanningsfysiologie. In de loop van zijn studie condenseerde het besluit om niet praktiserend arts te worden, maar zich te wijden aan wetenschap en onderwijs. Hij doorliep de co-assistentschappen interne geneeskunde, neurologie en psychiatrie, en kreeg toen een aanbod om een promotieonderzoek te doen aan het Nederlands Centraal Instituut voor Hersenonderzoek (tegenwoordig "Instituut voor Neurowetenschappen").
 
Hij werkte hier een jaar mee in de onderzoeksgroep Cerebrale Circulatie; dit betrof de eerste experimenten in Nederland waarbij de 
meetmethoden met Krypton en Xenon-isotopen van Ingvar en Lassen uit Zweden werden toegepast. Daarna wijdde hij zich, samen met collega Walter van Emde Boas, aan het onderzoeksproject onder leiding van Dr. J.P. Schadé. Dit betrof de activiteit van hersenneuronen op verschillende locaties, bij normale en arteriosklerotische proefdieren (konijnen, al of niet op cholesteroldieet). In feite was dit een diermodel van de arteriosklerotische dementie. Aangetoond werd dat het activiteitspatroon van de neuronen al veranderd was, lang voordat de vaatafwijkingen zichtbaar waren. Walter van Emde Boas beschreef de pathologisch- anatomische veranderingen in de hersenen en vaten, Ben van Cranenburgh analyseerde de vuurpatronen van de neuronen. Walter en Ben promoveerden tegelijk in 1973 in de vorm van een dubbelpromotie (dat was vrij bijzonder).
 
In de jaren na de promotie legde Ben zich steeds meer toe op onderwijs. Hem werd gevraagd het medisch onderwijs binnen de akademies fysiotherapie, die zich eind 70-er jaren gingen professionaliseren, vorm te geven. Van 1972 tot 1990 gaf hij colleges fysiologie, neurologie en pathologie aan grote groepen studenten (soms wel 300) in Haarlem, Utrecht en Amsterdam. Deze jaren waren zeer belangrijk voor de ontwikkeling van zijn onderwijskundige kwaliteiten en voor de verbreding van zijn kennis. Zijn onderwijs ondersteunde hij bewust sterk met beelden (aanvankelijk schoolbord, later overhead). Acht jaren lang puzzelde hij aan visuele uitlegschema's voor complexe fysiologische onderwerpen. De publicatie in 1980 van "Schema's Fysiologie", een visueel-didactische atlas, was het resultaat. Ben zelf ziet dit boek als kreatiever en belangrijker dan zijn proefschrift. Geleidelijk kwam hij in contact met andere beroepsgroepen: ergotherapeuten, logopedisten, revalidatie- en verpleeghuisartsen, pedagogen en psychologen. Na 1980 legde hij zich speciaal toe op de neurowetenschappen, die toen toenemend in de belangstelling kwamen.

Website: www.benvancranenburgh.nl, www.stichtingiton.nl

Annette Booiman

Annette Booiman is opgeleid als oefentherapeut-Mensendieck en werkt sinds 1982 in haar praktijk MensendieckMoves in Wormer. In 1997 introduceerde zij EMG en vanaf 2004 de overige  biofeedbacksignalen in haar werk als oefentherapeut. Haar uitgangspunt is dat een cliënt het meeste bereikt door het leren herkennen van beperkende (stress)factoren en daarmee actief aan de gang te gaan via correctie van zijn beweeg- en adempatroon en het inpassen van de oefeningen in zijn dagelijks leven. De kennis en technieken uit de opleidingen oefentherapie-Mensendieck,  Management en Organisatie, Mobilizing Awareness® , Leefstijlcoaching en Biofeedbacktherapie (BCIA) worden hiervoor ingezet. Annette is als biofeedback therapeut verbonden aan het CSR-centrum, co-auteur van diverse artikelen over biofeedback en docent bij het NPi en Kracht door Balans.  Meer informatie over Annette is te vinden op haar website www.mensendieckmoves.nl.

Erik van Beuningen

Erik van Beuningen is biologische psycholoog en sinds 2002 verbonden aan het neurotherapie centrum hilversum als Neurofeedbacktherapeut.

Zij hebben met het centrum hune eigen soft- en hardware ontwikkeld. Ook hebben zij zelf een ANS test ontwikkeld (autonome nervous system test).

Bij deze test wordt  EEG, EMG, GSR, HRV en TEMP gemeten. Er worden 7 taken onder stress van 2 minuten en steeds 2 min herstel gemeten

In de lezing wil hij eerst uitleggen hoe de test gaat, kort wat zeggen over de 'normale' biofeedback parameters en het grootstegedeelte besteden aan het EEG, misschien wat achtergrond over het EEG maar daarna wat er te zien valt bij de stresstest.

Belangrijk om te weten is dat de ANS-test volledig in ontwikkeling is. Er is inmiddels een database van 40 personen.

Website: www.neurotherapie.nl

Andrew Olszewski

Www.doctorkinetic.nl

 

  

 

In de gezondheidszorg staan er grote veranderingen op stapel, zoals bijvoorbeeld E-coaching, en gamification . Biofeedback en neurofeedback horen in deze nieuwe zorg ook een vaste plaats te krijgen.
Daar is een sterke vereniging voor nodig!